![\"\"](\"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/image.png\")
![\"\"](\"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/image-1.png\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\nTaki oto opis biografii genera\u0142a mo\u017cna pozna\u0107 na stronie sulechowskiego pu\u0142ku:<\/p>\n\n\n\n
Marcin Kazimierz K\u0105tski (1636-1710) nale\u017cy do grona najs\u0142awniejszych i najbardziej zas\u0142u\u017conych osobisto\u015bci Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w. Lata m\u0142odzie\u0144cze sp\u0119dzi\u0142 na nauce w Akademii Krakowskiej. Od 1653 r. kszta\u0142ci si\u0119 za granic\u0105, na koszt kr\u00f3la Jana Kazimierza, kt\u00f3ry mia\u0142 zwyczaj co roku, na w\u0142asny koszt, wyprawia\u0107 za granic\u0119, trzech m\u0142odych i zdolnych szlachcic\u00f3w, by uczyli si\u0119 prawdziwie europejskiej og\u0142ady, j\u0119zyk\u00f3w i zdobywali wiedz\u0119 oraz praktyk\u0119 w dziedzinie wojskowo\u015bci. Ta w\u0142a\u015bnie edukacja m\u0142odego K\u0105tskiego podobno na uniwersytecie w Padwie, a potem jeszcze we Francji, dotyczy\u0142a sztuki wojskowej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci in\u017cynierii budowlanej i artylerii. W ramach zdobywania praktyki Marcin Kazimierz wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w kampanii hiszpa\u0144skiej jako oberszt dragonii w wojskach Wielkiego Kondeusza.<\/em><\/p>\n\n\n\n Do kraju powr\u00f3ci\u0142 w 1656 roku, na wie\u015b\u0107 o naje\u017adzie na Polsk\u0119 wojsk szwedzkich. Walczy\u0142 pod komend\u0105 regimentarza koronnego Jerzego Sebastiana Lubomirskiego. W bitwie, w trakcie obl\u0119\u017cenia Warszawy, zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny w szyj\u0119.<\/em><\/p>\n\n\n\n W latach 1663-1664 wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wyprawie kr\u00f3la Jana Kazimierza na Zadnieprze jako oberst-lejtnant, dowodz\u0105cy pu\u0142kiem dragon\u00f3w, odznaczaj\u0105c si\u0119 podczas obl\u0119\u017cenia G\u0142uchowa, gdzie podobno zn\u00f3w zosta\u0142 ranny, a tak\u017ce w bitwie pod Nowogrodem Siewierskim w 1664 roku, gdzie os\u0142ania\u0142 przepraw\u0119 wojsk polskich przez Desn\u0119. W roku 1665 zostaje podpu\u0142kownikiem lejbgwardii koronnej. Awans na pu\u0142kownika otrzymuje w roku nast\u0119pnym.<\/em><\/p>\n\n\n\n W 1667 roku na rozkaz kr\u00f3la, obejmuje stanowisko genera\u0142a artylerii koronnej, z jednoczesnym awansem na genera\u0142a (starosty generalnego) ziem podolskich. W tym\u017ce roku bierze te\u017c udzia\u0142 w kampanii podhajeckiej, gdzie wykazuj\u0119 si\u0119 nie lada talentami wojskowymi. Stanowisko genera\u0142a artylerii, zawdzi\u0119cza hetmanowi Janowi Sobieskiemu, kt\u00f3ry dostrzeg\u0142 w m\u0142odym Marcinie Kazimierzu<\/em> niezwyk\u0142e zalety i talenty wojskowe. W obliczu zagro\u017cenia tureckiego umacnia\u0142 twierdz\u0119 kamienieck\u0105, ale w wyniku braku si\u0142 nie by\u0142 w stanie sprowadzi\u0107 ze Lwowa broni na pomoc zagro\u017conej warowni. 16 pa\u017adziernika dochodzi w Buczaczu do zawarcia haniebnego dla Polski traktatu z Turcj\u0105, na mocy kt\u00f3rego Polska traci\u0142a Kamieniec Podolski i cz\u0119\u015b\u0107 Podola. W owym czasie warowni krzywieckiej nale\u017c\u0105cej do genera\u0142a, po odbiciu jej z r\u0105k tureckich, przysz\u0142o pe\u0142ni\u0107 dziejow\u0105 rol\u0119. Z niej to bowiem, wyrusza\u0142y podjazdy hetmana Jab\u0142onowskiego pod Kamieniec Podolski, n\u0119kaj\u0105ce zamkni\u0119t\u0105 w twierdzy kamienieckiej za\u0142og\u0119 tureck\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n Wiosn\u0105 1673 roku jako cz\u0142onek rady wojennej powo\u0142anej przez kr\u00f3la Micha\u0142a Korybuta, genera\u0142 zaplanowa\u0142 wyprowadzenie w pole 80 dzia\u0142, jednak na kampani\u0119 tureck\u0105, zdo\u0142a\u0142 zgromadzi\u0107 jedynie 50 sztuk, ale zaopatrzonych w prowiant i amunicj\u0119, zmobilizowanych we wzorowym stanie. Bierze udzia\u0142 w zwyci\u0119skiej bitwie Turkami pod Chocimiem, w kt\u00f3rej kierowa\u0142 ogniem artylerii w ataku na ob\u00f3z turecki z 35 tysi\u0119czn\u0105 armi\u0105 Husejna Paszy, a nast\u0119pnie na most na Dniestrze, odcinaj\u0105c tym samym drog\u0119 odwrotu Turkom, czym w istotny spos\u00f3b przyczyni\u0142 si\u0119 do zwyci\u0119stwa wojsk polskich.<\/em><\/p>\n\n\n\n W 1676 roku bierze aktywny udzia\u0142 w kampanii pod \u017b\u00f3rawnem, w trakcie kt\u00f3rej istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a, co sama przyzna\u0142a strona turecka, artyleria K\u0105tskiego. Za zas\u0142ugi i trudy poniesione w tej kampanii, sejm w 1677 roku uchwali\u0142 konstytucj\u0119 z nadaniami ziemskimi dla genera\u0142a. Jesieni\u0105 1679 r., genera\u0142 obj\u0105\u0142 nadz\u00f3r nad zbrojowni\u0105 i fortec\u0105 zamku wawelskiego. Genera\u0142-wielkorz\u0105dca rezydowa\u0142 na Wawelu przyczyniaj\u0105c si\u0119 do podniesienia warto\u015bci obronnych twierdzy.<\/em><\/p>\n\n\n\n W marcu roku 1683 Marcin Kazimierz zosta\u0142 kr\u00f3lewskim komisarzem do podpisania traktatu przymierza z cesarzem Leopoldem I . W dniu 10 lutego tego\u017c roku, genera\u0142 K\u0105tski wyje\u017cd\u017ca\u0142 kr\u00f3lewskimi karocami na przeciw i wita\u0142 osobi\u015bcie w imieniu kr\u00f3la, przyby\u0142ego do Warszawy pos\u0142a cesarskiego, Karola Ferdynanda hr. Waldsteina. Nast\u0119pnie bierze udzia\u0142 w negocjacjach traktatowych. Podpis K\u0105tskiego pod traktatem z dnia 31 marca 1683 roku, widnieje po\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych podpis\u00f3w kr\u00f3lewskich komisarzy traktatowych.<\/em><\/p>\n\n\n\n Jeszcze przed wyruszeniem z odsiecz\u0105 Wiedniowi, kr\u00f3l Jan III nakaza\u0142 genera\u0142owi przygotowanie artylerii. Nast\u0119pnie, gdy 15 sierpnia ruszy\u0142y wojska kr\u00f3lewskie z odsiecz\u0105 Wiedniowi, ruszy\u0142 tak\u017ce genera\u0142 K\u0105tski na czele artylerii i regimentu piechoty niemieckiej oraz freikompani drago\u0144skiej, jednostek przysposobionych do os\u0142ony artylerii.<\/em><\/p>\n\n\n\n W wyprawie wiede\u0144skiej, genera\u0142 K\u0105tski obejmuje naczelne dow\u00f3dztwo nad artyleri\u0105 po\u0142\u0105czonych wojsk cesarsko-kr\u00f3lewskich. W dniu 3 wrze\u015bnia genera\u0142 bierze udzia\u0142 wraz z kr\u00f3lem Janem III i hetmanami w naradach sztabu g\u0142\u00f3wnego po\u0142\u0105czonych wojsk w miejscowo\u015bci Stetteldorf. W trakcie jej trwania pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c sprawa artylerii. Zebrani na naradzie, za sugesti\u0105 kr\u00f3la Jana III Sobieskiego uwzgl\u0119dniaj\u0105c zalety organizacyjno-dow\u00f3dcze, powierzyli genera\u0142owi K\u0105ckiemu naczelne dow\u00f3dztwo nad po\u0142\u0105czonymi si\u0142ami artylerii wojsk koalicji.<\/em><\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bnie w trakcie tej kampanii, genera\u0142 K\u0105tski dokonuje najwi\u0119kszego wyczynu w swojej karierze wojskowej, kt\u00f3ry w zasadniczy spos\u00f3b przyczyni\u0142 si\u0119 do zwyci\u0119stwa nad wojskami tureckimi. Mianowicie, jego autorstwa by\u0142 pomys\u0142, mocnego ostrza\u0142u artyleryjskiego ze wzg\u00f3rz Lasku Wiede\u0144skiego, poprzedzaj\u0105cego g\u0142\u00f3wne natarcie polskiej husarii i wojsk sprzymierzonych. Dla dow\u00f3dc\u00f3w cesarskich, pomys\u0142 ten wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 niemo\u017cliwym do realizacji. Jednak genera\u0142 K\u0105tski nakaza\u0142 przetoczy\u0107 dzia\u0142a przez wysokie wzg\u00f3rza Lasku Wiede\u0144skiego, ustawiaj\u0105c je na szczycie. Ostrza\u0142 artyleryjski z tego w\u0142a\u015bnie miejsca w trakcie bitwy, kt\u00f3rym genera\u0142 osobi\u015bcie kierowa\u0142, by\u0142 kompletnym zaskoczeniem dla wojska tureckich, co skutkowa\u0142o wielk\u0105 panik\u0105, a husaria wykona\u0142a jedynie ostateczny cios. Strategia ataku wprost ze wzg\u00f3rza, kt\u00f3r\u0105 propagowa\u0142 kr\u00f3l Jan III i gen K\u0105tski, okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 skuteczn\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n Ju\u017c w kilka lat po samej bitwie, pojawia\u0142y si\u0119 g\u0142osy oraz pr\u00f3by dezawuowania roli wojsk polskich bior\u0105cych udzia\u0142 w odsieczy Wiednia. \u017baden jednak z europejskich historyk\u00f3w nigdy nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 podwa\u017cy\u0107 roli artylerii wojsk sprzymierzonych dowodzonych przez genera\u0142a Marcina K\u0105tskiego. Jego wk\u0142ad w zwyci\u0119stwo jest niepodwa\u017calne, co zauwa\u017ca wsp\u00f3\u0142czesny, angielski historyk John Stoye, pisz\u0105c w swojej pracy zatytu\u0142owanej \u201eObl\u0119\u017cenie Wiednia\u201d: \u201e.Rozw\u00f3j wypadk\u00f3w zale\u017ca\u0142 teraz od heroizmu i si\u0142y polskich wojsk w centrum pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a Marcina K\u0105tskiego po ich wydostaniu si\u0119 z najw\u0119\u017cszej cz\u0119\u015bci doliny Alsbach\u201d .<\/em><\/p>\n\n\n\n W pa\u017adzierniku tego\u017c roku, genera\u0142 odznaczy\u0142 si\u0119 w bitwach pod Parkanami oraz Granem. Z wyprawy wiede\u0144skiej spisa\u0142 dok\u0142adn\u0105 relacj\u0119 pt. \u201eDyariusz wyjazdu z Krakowa pod Wiede\u0144 Jana III w roku 1683\u201d, wydan\u0105 w Krakowie w 1784 roku.<\/em><\/p>\n\n\n\n W drugie po\u0142owie roku 1692 z rozkazu kr\u00f3la Jana III, genera\u0142 przyst\u0119puje do budowy na terenie swoich d\u00f3br, w s\u0105siedztwie wsi Kozacz\u00f3wka nad Dniestrem, w okolicy uj\u015bcia do Dniestru rzeki Zbrucz, twierdzy bastionowej, maj\u0105cej za zadanie strzec po\u0142udniowo-wschodnich kres\u00f3w Rzeczpospolitej, po utracie pobliskiego Kamie\u0144ca Podolskiego oraz blokowa\u0107 dow\u00f3z \u017cywno\u015bci za\u0142odze tureckiej zamkni\u0119tej w twierdzy kamienieckiej. Wybudowana na wpr\u0119dce twierdza doskonale wywi\u0105zywa\u0142a si\u0119 z powierzonych jej zada\u0144. Szachowa\u0142a ruchy wojsk tureckich w tym rejonie, za\u0142oga za\u015b z okop\u00f3w, cz\u0119sto wyprawia\u0142a si\u0119 pod sam\u0105 twierdz\u0119 kamienieck\u0105, siej\u0105c niema\u0142y pop\u0142och po\u015br\u00f3d jej za\u0142ogi.<\/em><\/p>\n\n\n\n We wrze\u015bniu 1685 roku bierze udzia\u0142 w wyprawie hetmana Stanis\u0142awa Jana Jab\u0142onowskiego na Bukowin\u0119, w kt\u00f3rej dowodzi\u0142 tyln\u0105 stra\u017c\u0105 wojsk polskich, ocalaj\u0105c wypraw\u0119 od kl\u0119ski podczas jej odwrotu. Dupont opisuj\u0105cy p\u00f3\u017aniej wypraw\u0119 bukowi\u0144sk\u0105, nazywa genera\u0142a K\u0105tskiego Katonem, przyznaj\u0105c p\u00f3\u017aniej, s\u0142uszno\u015b\u0107 wyniesienia go z czasem do godno\u015bci kandydata na tron Rzeczypospolitej .<\/em><\/p>\n\n\n\n W elekcji po \u015bmierci Jana III Sobieskiego popar\u0142 stronnictwo francuskie, co por\u00f3\u017cni\u0142o go z obejmuj\u0105cym w\u0142adz\u0119 stronnictwem saskim. Do pojednania i uznania Augusta II, dosz\u0142o 21 maja 1698 roku. Ju\u017c 27 maja odby\u0142a si\u0119 w Warszawie rada senatu, w kt\u00f3rej genera\u0142 wzi\u0105\u0142 udzia\u0142. Porz\u0105dek obrad przewidywa\u0142 restauracj\u0119 artylerii koronnej, dla kt\u00f3rej uchwalono osobny podatek oraz dyskutowano nad przygotowaniami do kolejnej zbrojnej wyprawy przeciw wojskom tureckim stacjonuj\u0105cym w twierdzy kamienieckiej. Genera\u0142 ju\u017c od marca 1698 roku, skupia\u0142 si\u0119 nad potrzebami artylerii gotuj\u0105cej si\u0119 do nowej wyprawy wojennej.<\/em><\/p>\n\n\n\n K\u0105tski wyruszy\u0142 z Monasterzysk 8 wrze\u015bnia 1698 roku do Podhajec, z nieskompletowan\u0105 w pe\u0142ni artyleri\u0105, ale przyby\u0142 w nocy z 8\/9 wrze\u015bnia, w ostatniej w chwili, wspomagaj\u0105c wojska hetmana Feliksa Potockiego, daj\u0105c tym samym odp\u00f3r nacieraj\u0105cych wojskom tatarskim w drugiej fazie bitwy, poprzez bardzo celny ogie\u0144 dzia\u0142owy.<\/em><\/p>\n\n\n\n W 1699 r. zosta\u0142 wyznaczony do komisji przyjmuj\u0105cej odzyskan\u0105 twierdz\u0105 w Kamie\u0144cu Podolskim. 22 wrze\u015bnia, wojska polskie wkroczy\u0142y na Podzamcze twierdzy kamienieckiej. Na ich czele sz\u0142o 200 rajtar\u00f3w, komisarze, kt\u00f3rym przewodniczy\u0142 genera\u0142-wojewoda kijowski Marcin K\u0105tski.<\/em><\/p>\n\n\n\n W okresie wojny p\u00f3\u0142nocnej genera\u0142-wojewoda K\u0105tski opowiedzia\u0142 si\u0119 po stronie Augusta II, przyprowadzaj\u0105c w sukurs 500 koni chor\u0105gwi husarskich i pancernych oraz regiment piechoty z ok. 300 lud\u017ami, wystawionych w\u0142asnym sumptem .<\/em><\/p>\n\n\n\n W dniu 19 lipca 1702 roku, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w bitwie wojsk koronnych z wojskami szwedzkimi pod Kliszowem. Genera\u0142 K\u0105cki, dowodz\u0105c na prawym skrzydle wojsk koronnych, swoj\u0105 jazd\u0105 i piechot\u0105 oraz artyleri\u0105, dokona\u0142 bardzo celnego ostrza\u0142u artyleryjskiego. Jednak silniejsza i karna armia Karola XII, g\u00f3rowa\u0142a nad wojskami sasko-polskimi, co w konsekwencji doprowadzi\u0142o do zwyci\u0119stwa wojsk szwedzkich. Z pogromu wojsk saskich i polskich genera\u0142owi uda\u0142o si\u0119 wyprowadzi\u0107 ca\u0142\u0105 prawie artyleri\u0119 koronn\u0105 .<\/em><\/p>\n\n\n\n W dniu 25 maja 1706 roku, kr\u00f3l August II po \u015bmierci kasztelana krakowskiego Hieronima Augustyna Lubomirskiego, wynosi genera\u0142a Marcina K\u0105tskiego do najwy\u017cszej po kr\u00f3lu, godno\u015bci kasztelana krakowskiego i pierwszego w Rzeczypospolitej \u015bwieckiego senatora. Marcin K\u0105tski osi\u0105gn\u0105\u0142 tym samym szczyt kariery dygnitarskiej w Rzeczypospolitej.<\/em><\/p>\n\n\n\n Marcin Kazimierz K\u0105tski umar\u0142 w styczniu lub na pocz\u0105tku lutego roku 1710 w Kamie\u0144cu Podolskim i zapewne zosta\u0142 pochowany, w kt\u00f3rym\u015b z kamienieckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w,<\/em><\/p>\n\n\n\n Jako genera\u0142 artylerii koronnej Marcin K\u0105tski przyczyni\u0142 si\u0119 w znacz\u0105cym stopniu do rozwoju taktyki dzia\u0142ania tej broni zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem organizacyjnym, tworz\u0105c jednocze\u015bnie samodzieln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 armii koronnej, ale r\u00f3wnie\u017c pod wzgl\u0119dem taktycznym, charakteryzuj\u0105c\u0105 si\u0119 du\u017c\u0105 si\u0142\u0105 ra\u017cenia i celno\u015bci\u0105 ognia, du\u017cego stopnia ruchliwo\u015bci\u0105 formacji i sprawno\u015bci\u0105 logistyczn\u0105 . Zas\u0142ug\u0105 genera\u0142a K\u0105ckiego by\u0142a te\u017c reforma kadrowa artylerii, kt\u00f3ra od ko\u0144ca lat 60-tych XVII wieku, przynios\u0142a zmniejszenie si\u0119 elementu obcego, na korzy\u015b\u0107 narodowego. Nale\u017cy te\u017c wspomnie\u0107 o dalszym rozwoju reformy prawa artyleryjskiego prowadzonego przez K\u0105tskiego, wynikiem kt\u00f3rej by\u0142o podporz\u0105dkowanie \u017co\u0142nierzy tej formacji pod s\u0105dy artyleryjskie .<\/em><\/p>\n\n\n\n Wielk\u0105 te\u017c zas\u0142ug\u0105 genera\u0142a by\u0142o dbanie o produkcj\u0119 dzia\u0142, opieka nad zbrojowniami i fortecami w Krakowie, Malborku, Kamie\u0144cu Podolskim, Pucku, Elbl\u0105gu, Lwowie, Warszawie oraz tworzenie nowych w Przemy\u015blu i Jaros\u0142awiu, Bia\u0142ej Cerkwi, Okopach \u015aw. Tr\u00f3jcy oraz w \u015aniatyniu. Ale nie tylko dzia\u0142ami i cekhauzami zajmowa\u0142 si\u0119 genera\u0142 K\u0105tski, ponad wszystko dba\u0142 o rozw\u00f3j kadry oficerskiej, kt\u00f3r\u0105 otacza\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 opiek\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Na pocz\u0105tku 1671 roku otrzymuje dow\u00f3dztwo regimentu dragonii, kt\u00f3ry to regiment w 1673 roku zosta\u0142 przemianowany na regiment pieszy pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a artylerii koronnej, maj\u0105cy s\u0142u\u017cy\u0107 jako os\u0142ona artylerii w czasie jej marsz\u00f3w. W maju tego roku bierze udzia\u0142 w kampanii przeciw Kozakom i Tatarom, za\u015b w 21 pa\u017adziernika dowodzi artyleri\u0105 w bitwie pod Kalnikiem. W lecie 1672 roku bierze udzia\u0142 w kampanii przeciw Turkom Hussejna Paszy oraz zbuntowanym Tatarom lipkowskim, kt\u00f3rzy wkroczyli na Podole.<\/em><\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/image-2.png\")
![\"\"](\"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/image-3.png\")