{"id":2744,"date":"2021-12-06T15:53:53","date_gmt":"2021-12-06T14:53:53","guid":{"rendered":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/?p=2744"},"modified":"2022-02-15T22:30:27","modified_gmt":"2022-02-15T21:30:27","slug":"kilka-faktow-ktore-kazdy-artylerzysta-znac-powinien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/?p=2744","title":{"rendered":"Kilka fakt\u00f3w, kt\u00f3re ka\u017cdy artylerzysta zna\u0107 powinien \u2026"},"content":{"rendered":"\n

Prawdopodobnie nazwa artylerii wywodzi si\u0119 z w\u0142oskiej arte de tirare<\/strong> (sztuki strzelania), terminu ukutego przez matematyka i jednego z pierwszych teoretyk\u00f3w artylerii, Niccol\u00f2 Tartagli\u0119<\/strong>. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 historyk\u00f3w wojskowo\u015bci przyjmuje, \u017ce termin ten obejmuje r\u00f3wnie\u017c stosowane w staro\u017cytno\u015bci i wczesnym \u015bredniowieczu machiny miotaj\u0105ce, jak katapulta, onager, trebusz <\/strong>czy balista<\/strong> oraz \u2013 znany od VII wieku \u2013 ogie\u0144 grecki<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Niccol\u00f2 Fontana (ur. 1499 lub 1500 w Brescii, zm. 13.grudnia 1557 w Wenecji) znany tak\u017ce jako Niccol\u00f2 Tartaglia  \u2013 matematyk w\u0142oski, autor prac z dziedziny matematyki, mechaniki, balistyki, geodezji, teorii fortyfikacji.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszy udokumentowany przypadek u\u017cycia artylerii z wykorzystaniem prochu mia\u0142 miejsce 28. stycznia 1132 roku<\/strong>, kiedy to genera\u0142 Han Shizhong (Dynastia Song) obleg\u0142 i zdoby\u0142 miasto w Fujianie. Te pierwsze prymitywne dzia\u0142a (albo raczej race) przedosta\u0142y si\u0119 wraz z Mongo\u0142ami do Azji Mniejszej, a stamt\u0105d \u2013 w XIII wieku \u2013 do Europy, gdzie pierwsze strza\u0142y pad\u0142y w roku 1247 pod Sewill\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Do Polski artyleria dotar\u0142a w XIV wieku<\/strong>; bro\u0144 palna (puszki) wspomniane s\u0105 w Statutach wi\u015blickich z 1347<\/strong> r. (kr\u00f3tko po bitwie pod P\u0142owcami). U\u017cyta zosta\u0142a podczas bezkr\u00f3lewia po \u015bmierci Ludwika W\u0119gierskiego, kiedy to stronnicy jednego z kandydat\u00f3w do tronu oblegali swych przeciwnik\u00f3w w Pyzdrach w 1383 roku<\/strong>. Trzeba tu doda\u0107, \u017ce armaty tego okresu, strzelaj\u0105ce kulami kamiennymi, przydatne by\u0142y w zdobywaniu umocnie\u0144, w polu natomiast mia\u0142y niewielkie znaczenie. Jan D\u0142ugosz odnotowuje jej u\u017cycie w opisie bitwy pod Grunwaldem i przy obl\u0119\u017ceniu zamku w Malborku.<\/p>\n\n\n\n

W Europie Zachodniej prze\u0142om w tej dziedzinie nast\u0105pi\u0142 w czasie zmaga\u0144 wojny stuletniej, aczkolwiek armaty u\u017cywane na polach bitew by\u0142y ma\u0142e i niezbyt silne. Ci\u0119\u017cszych dzia\u0142 u\u017cywano jedynie do zdobywania i obrony zamk\u00f3w, jak to mia\u0142o miejsce podczas walk o Breteuil w roku 1356<\/strong>: oblegani Anglicy wystrza\u0142em z dzia\u0142a zniszczyli francusk\u0105 wie\u017c\u0119 obl\u0119\u017cnicz\u0105. Do ko\u0144ca XIV wieku dzia\u0142a mog\u0142y co najwy\u017cej rozbija\u0107 dachy zabudowa\u0144 twierdz, nie za\u015b rozbija\u0107 ich mury.<\/p>\n\n\n\n

Prawdziwa zmiana nast\u0105pi\u0142a w latach 1420\u20131430<\/strong> (kr\u00f3tko po bitwie pod Grunwaldem). Artyleria uleg\u0142a wzmocnieniu i mog\u0142a ju\u017c z powodzeniem kruszy\u0107 mury zamkowe. Zar\u00f3wno Anglicy, jak i Francuzi poczynili znaczne post\u0119py w rozwoju artylerii, a w rezultacie tradycyjna przewaga, jak\u0105 dawa\u0142 obleganym mur, straci\u0142a swe znaczenie. Lufy dzia\u0142 zosta\u0142y wyd\u0142u\u017cone, a receptura produkcji prochu tak ulepszona, \u017ce sta\u0142 si\u0119 trzykrotnie silniejszy ni\u017c uprzednio.<\/p>\n\n\n\n

Bombardy zwane dzia\u0142ami dardanelskimi u\u017cywane by\u0142y przez Turk\u00f3w podczas obl\u0119\u017cenia Konstantynopola w 1453 roku<\/strong>, wa\u017cy\u0142y po ok. 19 ton, a do dostarczenia na pozycj\u0119 wymaga\u0142y 200 ludzi i 60 wo\u0142\u00f3w; mog\u0142y wystrzeli\u0107 zaledwie siedem razy dziennie. Niemniej wzi\u0119cie Konstantynopola by\u0142o pierwszym przypadkiem zmasowanego wykorzystania artylerii obl\u0119\u017cniczej w historii.<\/p>\n\n\n\n

Poj\u0119cie dzia\u0142a<\/strong> wi\u0105\u017ce si\u0119 z wprowadzeniem w XV wieku lawety z zaprz\u0119\u017conym w konie przodkiem, co pozwoli\u0142o artylerii towarzyszy\u0107 armii w polu. Unowocze\u015bnienie techniki odlewniczej i nowe, doskonalsze receptury prochu, umo\u017cliwi\u0142y zmniejszenie rozmiar\u00f3w lufy, za\u015b dodanie biegun\u00f3w pozwoli\u0142o na \u0142atwiejsze podnoszenie lub opuszczanie lufy do po\u017c\u0105danego k\u0105ta. Pierwsze\u0144stwo u\u017cycia dzia\u0142 polowych tradycja przypisuje Janowi \u017di\u017ece, kt\u00f3ry wykorzystywa\u0142 swe ci\u0105gnione przez wo\u0142y dzia\u0142a w czasie wojen husyckich (1418\u20131424<\/strong>). By\u0142y to jednak wci\u0105\u017c dzia\u0142a ci\u0119\u017ckie, niepor\u0119czne i wolne, co spowodowa\u0142o, \u017ce po wprowadzeniu w XVI wieku r\u0119cznej broni palnej, na pewien czas znikn\u0119\u0142y (cho\u0107 nie ca\u0142kowicie) z p\u00f3l bitew.<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym krokiem na drodze rozwoju broni palnej by\u0142o wynalezienie naboju, co nast\u0105pi\u0142o w latach dwudziestych XVII wieku. Ten prosty p\u0142\u00f3cienny worek szybko zosta\u0142 przyj\u0119ty we wszystkich krajach Europy. Gustaw II Adolf jest uwa\u017cany za wodza, kt\u00f3ry \u2013 wprowadzaj\u0105c znacznie mniejsze i l\u017cejsze dzia\u0142a \u2013 uczyni\u0142 z artylerii bro\u0144 efektywn\u0105, cho\u0107 o zwyci\u0119stwie w polu nadal decydowa\u0142y piechota i kawaleria.<\/p>\n\n\n\n

W XVII wieku wynaleziono granat artyleryjski (pocisk o skorupie wype\u0142nionej prochem i zamkni\u0119ty czopem z tkwi\u0105cym w nim lontem). Wprowadzono te\u017c mo\u017adzierze, a wi\u0119c pierwsze egzemplarze broni stromotorowej.<\/p>\n\n\n\n

Poczynaj\u0105c od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku artyleria by\u0142a zmuszana do szybkich zmian technologicznych i operacyjnych. Pierwsze dzia\u0142o odtylcowe umo\u017cliwiaj\u0105ce zwi\u0119kszenie szybkostrzelno\u015bci zbudowa\u0142 w roku 1855<\/strong> William Armstrong; armia brytyjska przyj\u0119\u0142a je w cztery lata p\u00f3\u017aniej. Jednak za pierwsze \u201enowoczesne\u201d dzia\u0142o uchodzi francuska siedemdziesi\u0105tka pi\u0105tka z roku 1897<\/strong> z zamkiem klinowym, ko\u0142ysk\u0105, oporopowrotnikiem olejowo-powietrznym w ko\u0142ysce i \u0142o\u017cem.<\/p>\n\n\n\n

Po wojnie roku 1870 wzros\u0142o zainteresowanie ogniem po\u015brednim artylerii. W roku 1882 oficer rosyjski, podpu\u0142kownik K. G. Guk, opublikowa\u0142 broszur\u0119 pt. Ogie\u0144 po\u015bredni artylerii polowej, w kt\u00f3rej przedstawi\u0142 zasady praktycznego namierzania cel\u00f3w niewidocznych dla celuj\u0105cego, a wi\u0119c obliczania k\u0105ta wychylenia i podniesienia oraz korygowanie ognia przez wysuni\u0119tego obserwatora. W kilka lat p\u00f3\u017aniej wynaleziono w Niemczech pierwowz\u00f3r goniometru, co pozwoli\u0142o na obliczanie azymutu i \u2013 wraz istniej\u0105cym ju\u017c inklinometrem \u2013 namierzanie cel\u00f3w. Ogie\u0144 po\u015bredni by\u0142 wyznacznikiem dziej\u00f3w artylerii XX wieku, przy czym okres jej najwi\u0119kszego rozwoju przypada\u0142 na lata I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Na podstawie Wikipedii<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prawdopodobnie nazwa artylerii wywodzi si\u0119 z w\u0142oskiej arte de tirare (sztuki strzelania), terminu ukutego przez matematyka i jednego z pierwszych teoretyk\u00f3w artylerii, Niccol\u00f2 Tartagli\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 historyk\u00f3w wojskowo\u015bci przyjmuje, \u017ce termin ten obejmuje r\u00f3wnie\u017c stosowane w staro\u017cytno\u015bci i wczesnym \u015bredniowieczu machiny miotaj\u0105ce, jak katapulta, onager, trebusz czy balista oraz \u2013 znany od VII wieku \u2013 ogie\u0144 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-2744","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-karty-z-historii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2744","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2744"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2744\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2748,"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2744\/revisions\/2748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2744"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2744"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/artylerzysci-sow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2744"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}